Slibverwerking Moerdijk: duurzame ambities vast in stikstofslot

Op het terrein van Slibverwerking Noord-Brabant (SNB) in Moerdijk liggen grote plannen klaar die naadloos aansluiten bij de groeiende vraag naar circulaire oplossingen. Het bedrijf wil de komende jaren investeren in een fosfaatrecyclingfabriek en installaties voor het terugwinnen van stikstof en CO₂. Daarmee moet het afvalproduct slib transformeren tot waardevolle grondstoffen.

De technologie is beschikbaar, de businesscase ligt er en de urgentie neemt toe. Toch blijft het opvallend stil op het terrein. Geen heipalen, geen graafmachines. De reden is bekend: zonder natuurvergunning komt geen enkel project van de grond.

De kern van de plannen draait om het terugwinnen van fosfaat uit vliegas, een restproduct van slibverbranding. Fosfaat is een essentiële grondstof voor kunstmest, maar Europa is grotendeels afhankelijk van import uit geopolitiek gevoelige regio’s.

Door fosfaat lokaal terug te winnen, kan SNB bijdragen aan meer grondstoffenautonomie én inspelen op strengere Europese regelgeving. Bovendien ontstaat er een tweede productstroom: een reststof die inzetbaar is als duurzamer alternatief voor cement, met een aanzienlijk lagere CO₂-uitstoot.

De geplande uitbreiding ligt letterlijk ingeklemd tussen kwetsbare natuurgebieden zoals de Biesbosch en het Ulvenhoutse Bos. Juist daar is de stikstofdruk al te hoog, waardoor nieuwe vergunningen vrijwel onmogelijk zijn.

Dat leidt tot een wrange situatie. De nieuwe installaties van SNB zouden per saldo juist zorgen voor minder uitstoot en een duurzamer proces. Toch vallen ze onder dezelfde strikte regels die bedoeld zijn om verdere belasting te voorkomen. De paradox is duidelijk: verduurzaming wordt geremd door regelgeving die duurzaamheid moet beschermen.

De recente vergunningverlening aan ASML voor uitbreiding in Brabant laat zien dat er ruimte is voor uitzonderingen wanneer het maatschappelijk en economisch belang groot genoeg wordt geacht. SNB hoopt op een vergelijkbare afweging.

Volgens het bedrijf dragen de geplande investeringen niet alleen bij aan milieuverbetering, maar ook aan strategische onafhankelijkheid van grondstoffen. Daarmee raakt het dossier aan bredere thema’s zoals leveringszekerheid en circulaire economie.

De noodzaak om fosfaat lokaal te produceren wordt verder versterkt door internationale ontwikkelingen. De oorlog in Oekraïne en spanningen in het Midden-Oosten hebben de aanvoer van grondstoffen voor kunstmest onder druk gezet. Exportbeperkingen en logistieke onzekerheden maken Europa kwetsbaar.

Tegelijkertijd groeit de druk om alternatieven te vinden voor fosfaat uit landen als Marokko, waar de grondstof vaak vervuild is met ongewenste stoffen. Lokale recycling biedt in dat licht niet alleen een duurzaam, maar ook een strategisch aantrekkelijk perspectief.

De bouw van de fosfaatfabriek vraagt een investering van circa €90 miljoen. Een deel daarvan is al gedekt via subsidies, de rest moet komen uit leningen en eigen middelen. Daarmee zet SNB een stap richting een nieuw verdienmodel.

Waar vliegas voorheen als restproduct werd afgezet zonder opbrengst, ontstaat nu een verhandelbare grondstof. Dat kan op termijn effect hebben op de kostenstructuur van slibverwerking en indirect zelfs op de waterschapslasten.

De stap van afvalverwerker naar grondstoffenproducent markeert een fundamentele verschuiving in de sector. Maar zolang de vergunning uitblijft, blijft die transitie voorlopig vooral een plan op papier.

Bron: fd.nl