Aanbestedingswet kan bouwprojecten vertragen

Een geplande wijziging van de Aanbestedingswet moet ondernemers beter beschermen bij aanbestedingen, maar experts vrezen dat het voorstel vooral leidt tot vertraging en extra juridisering. Voor bouwprojecten, infrastructuur en gebiedsontwikkeling kan dat grote gevolgen hebben, omdat één vertraagde aanbesteding al snel doorwerkt in planning, kosten en uitvoering van hele projectketens.

Meer bescherming, maar weinig oplossing

Het kabinet wil de rechtsbescherming van ondernemers bij aanbestedingen versterken. Klachtenloketten moeten verplicht worden, de Commissie van Aanbestedingsexperts krijgt een stevigere rol en bij klachten komt er een maximale termijn met opschortende werking van veertien dagen. Ook moeten aanbesteders besluiten beter motiveren en transparanter werken.

Het doel wordt breed herkend, want ondernemers ervaren al langer dat klachten over aanbestedingen niet altijd goed worden behandeld. De kritiek is echter dat het wetsvoorstel wel extra procedures toevoegt, maar geen echte remedie biedt wanneer een ondernemer gelijk krijgt. Zonder duidelijke consequenties blijft rechtsbescherming vooral een papieren verbetering.

Opschorting kan projecten laten vastlopen

De grootste zorg zit in de opschortende werking van klachten. Als een serieuze klacht wordt ingediend, kan een aanbesteding veertien dagen stilliggen. Bij complexe trajecten kan dat meerdere keren gebeuren, bijvoorbeeld in de selectiefase, gunningsfase, beoordelingsfase, bij de Commissie van Aanbestedingsexperts en uiteindelijk ook nog bij de rechter.

Voor de bouwpraktijk vertaalt dit zich in planningsrisico. Aannemers, ingenieursbureaus en ontwikkelende partijen hebben vaak capaciteit, materieel en onderaannemers ingepland op een verwachte startdatum. Wanneer procedures herhaaldelijk worden stilgezet, ontstaan vertragingen die niet beperkt blijven tot de aanbesteding zelf, maar doorwerken in contractering, uitvoering en kosten.

Gebiedsontwikkeling is extra kwetsbaar

Bij grote gebiedsontwikkelingen kan één vertraagde aanbesteding een kettingreactie veroorzaken. Projecten met woningen, infrastructuur, spoortunnels, nutsvoorzieningen en openbare ruimte bestaan uit veel onderling afhankelijke onderdelen. Als één schakel vertraagt, kan de hele planning onder druk komen te staan.

Dat risico is concreet bij projecten waarin gemeenten, provincies, waterschappen, spoorpartijen en netbeheerders samen optrekken. De uitvoering van woningbouw en infrastructuur vraagt juist om tempo en afstemming. Extra procedurele wachttijd kan daardoor botsen met maatschappelijke opgaven zoals woningbouw, netverzwaring en bereikbaarheid.

Meer regels kunnen meer advocatenwerk opleveren

Juristen waarschuwen dat het voorstel kan uitgroeien tot een “lawyer’s paradise”. Veel aanbestedende diensten hanteren vervalvoorwaarden: ondernemers moeten tijdig klagen, anders verliezen zij later hun rechten. Als nieuwe klachtmogelijkheden worden toegevoegd, zullen inschrijvers geneigd zijn die allemaal te benutten om hun positie veilig te stellen.

Het gevolg is dat het wetsvoorstel juridisch gedrag kan stimuleren in plaats van praktische oplossingen dichterbij te brengen. Ondernemers kunnen sneller advies moeten inwinnen, aanbesteders zullen voorzichtiger formuleren en procedures kunnen defensiever worden ingericht. Dat vergroot de administratieve druk zonder dat de kwaliteit van de aanbesteding vanzelf verbetert.

Niet elk probleem vraagt om een wetswijziging

Volgens verschillende experts zijn sommige verbeteringen ook zonder nieuwe wet mogelijk. Meer transparantie over klachten en een sterkere rol voor de Commissie van Aanbestedingsexperts kunnen in beginsel al worden georganiseerd. Ook blijkt dat veel grotere aanbestedende diensten, zoals professionele bouwopdrachtgevers, hun klachtenprocedures al behoorlijk op orde hebben.

Daarmee verschuift de vraag van regels naar uitvoering. Rechtsbescherming wordt sterker wanneer klachten serieus worden behandeld, besluiten begrijpelijk worden gemotiveerd en partijen weten wat er met een oordeel gebeurt. Een loket alleen is onvoldoende als een gegronde klacht niet leidt tot herstel of aanpassing.

Beter contact kan klachten voorkomen

Een terugkerende les uit de kritiek is dat aanbestedingen te vaak op papier worden uitgevochten. Zeker in de bouw is de terughoudendheid in contact tussen overheid en markt groot, mede door de geschiedenis van de bouwfraude. Toch kunnen vroegtijdige marktconsultaties, heldere nota’s van inlichtingen en open gesprekken veel misverstanden voorkomen.

Voor de praktijk houdt dit in dat betere communicatie soms effectiever is dan extra formele stappen. Wanneer opdrachtgever en marktpartijen eerder scherp krijgen waar onduidelijkheden of onrealistische eisen zitten, daalt de kans op klachten later in het proces. Dat bespaart tijd, juridische kosten en frustratie aan beide kanten.

Terug naar de tekentafel

De experts die zich over het wetsvoorstel uitspraken, adviseren om niet verder te sleutelen aan de huidige wijziging, maar opnieuw te beginnen. Hun bezwaar is niet dat rechtsbescherming onbelangrijk is, maar dat het huidige voorstel de kern van het probleem onvoldoende oplost en tegelijk grote uitvoeringsrisico’s creëert.

De kern is helder: betere rechtsbescherming bij aanbestedingen is nodig, maar mag de uitvoering van bouw- en infraprojecten niet onnodig stilzetten. Een werkbare Aanbestedingswet moet klachten serieus nemen, fouten kunnen herstellen en tegelijk voorkomen dat gebiedsontwikkeling vastloopt in procedurele wachttijd.

Bron: cobouw.nl