Waterkwaliteit dreigt nieuwe crisis te worden voor vergunningverlening

Nieuwe Europese regels voor schoon water zetten druk op beleid

De klok tikt: eind 2027 moet Nederland voldoen aan de eisen van de Europese Kaderrichtlijn Water. Maar net als veel andere lidstaten lijkt ons land die deadline niet te gaan halen. En dat kan grote gevolgen hebben voor toekomstige vergunningverlening, waarschuwen experts.

Waar de stikstofcrisis al leidde tot juridische stilstand, dreigt nu ook de waterkwaliteit een rem te worden op nieuwe ontwikkelingen. Kabinetsadviseur Peter Wennink noemt het niet voor niets ‘de crisis van de toekomst’. Want de hoeveelheid regels – meer dan 100.000 parameters voor oppervlakte- en grondwater – is overweldigend. En op dit moment voldoet geen enkel Nederlands waterlichaam aan álle eisen.

De impact van niet halen van de deadline

Als Nederland op 22 december 2027 niet voldoet aan de richtlijn, kan de Europese Commissie een juridische procedure starten. Maar ook zonder rechtszaak kan de impact voelbaar zijn. Nieuwe projecten die invloed hebben op waterkwaliteit – van bedrijfsuitbreidingen tot woningbouw – kunnen dan last krijgen van strengere eisen of zelfs geweigerd worden.

Wateradviseur Michaël Bentvelsen benadrukt dat het effect van de regels vooral lokaal voelbaar zal zijn. Slechte waterkwaliteit in een specifiek gebied kan daar nieuwe vergunningen bemoeilijken. Dat leidt nu al tot onzekerheid, waardoor bedrijven investeren op de rem zetten.

Verslechteringsverbod zorgt voor directe risico’s

Naast het behalen van de waterdoelen in 2027 is er nog een andere regel die voor urgentie zorgt: het verslechteringsverbod. Dat betekent dat de waterkwaliteit op geen enkel moment achteruit mag gaan. En dat kan vandaag of morgen al gevolgen hebben.

Hoogleraar waterrecht Marleen van Rijswick legt uit dat nieuwe vergunningen geweigerd moeten worden als ze leiden tot verslechtering van een waterlichaam, bijvoorbeeld door extra lozing van stoffen. Dat dwingt tot een kritische blik op bestaande vergunningen, die vaak nog gebaseerd zijn op oude normen.

Bedrijfsleven klem tussen oude rechten en nieuwe eisen

Juist de combinatie van oude vergunningen en strengere normen maakt het ingewikkeld. Bedrijven met historische rechten mogen vaak blijven lozen, waardoor er weinig ruimte overblijft voor nieuwkomers – ook als die duurzamer opereren. Het herzien van vergunningen is dus cruciaal om toekomstige economische ontwikkeling niet volledig stil te zetten.

Tegelijkertijd proberen overheden de doelen te halen met versnelde maatregelen. Denk aan het opsporen van vervuilingsbronnen, testen bij rioolwaterzuiveringen en het stimuleren van schonere landbouwpraktijken. Maar of dit op tijd genoeg effect sorteert, is de vraag.

Waterkwaliteit als ruimtelijke uitdaging

Een extra complicatie is dat Nederland simpelweg weinig ruimte heeft. Oplossingen als natuurvriendelijke oevers nemen veel fysieke ruimte in beslag. En de intensieve inrichting van het landschap – van strakke sloten tot lage grondwaterstanden – helpt ook niet mee.

De gevolgen van klimaatverandering, zoals droogte en afnemende verdunning van verontreiniging, verergeren de situatie. En ook ons grondwater, belangrijk voor drinkwatervoorziening, raakt steeds zwaarder belast. Wat er eenmaal in zit, krijg je er niet meer uit.

Van Rijswick vat het treffend samen: het gaat hier niet alleen om juridische risico’s, maar om een fundamenteel probleem. Zonder gezond water geen gezonde toekomst – ook niet voor de economie.

Bron: fd.nl