Potentie bestaande stad maakt nieuwe steden overbodig

Nieuwe steden? De bestaande stad heeft nog ruimte genoeg

De discussie over woningbouw richt zich vaak op nieuwe steden, weilanden en grootschalige uitbreidingslocaties, maar in bestaande wijken ligt nog veel onbenutte ruimte. In naoorlogse buurten kunnen renovatie, verdichting en slimme herindeling extra woningen opleveren zonder dat de sociale voorraad verdwijnt. In de praktijk betekent dit dat woningnood niet alleen vraagt om meer bouwgrond, maar vooral om beter gebruik van wijken die er al staan.

Renoveren in plaats van weggooien

In Vlaardingen krijgt een verouderde portiekflat uit 1952 een ingrijpende opknapbeurt. De woningen worden voorzien van warmtepompen, nieuwe isolatie, nieuwe voordeuren, grotere balkons en een vernieuwde gevel. Bewoners kunnen daarnaast kiezen voor een andere indeling, bijvoorbeeld met een grotere keuken of badkamer.

Het project laat zien dat verouderd woningbezit niet automatisch rijp is voor sloop. Door bestaande flats technisch en energetisch te verbeteren, blijft betaalbare woonruimte behouden en wordt tegelijk de woonkwaliteit verhoogd. Voor de exploitatie betekent dit lagere energielasten, een langere levensduur van het vastgoed en minder materiaalverlies dan bij volledige nieuwbouw.

Wederopbouwwijken krijgen een tweede leven

De flat maakt deel uit van MUWI1, een wijk met ongeveer 700 sociale huurwoningen die na de oorlog werd gebouwd om de woningnood te verlichten. De naam verwijst naar het MuWi-bouwsysteem van Muis & De Winter, waarbij holle gasbetonblokken later met grindbeton werden gevuld. Wat ooit modern en efficiënt was, oogt nu op veel plekken verouderd, maar de structuur biedt nog steeds mogelijkheden.

Juist deze naoorlogse wijken zijn interessant voor verdichting, omdat ze vaak ruim zijn opgezet met open stroken, garageboxen, brede groenstroken en restruimte. Die opzet was destijds functioneel, maar sluit niet altijd meer aan op de huidige woningvraag. Door de bestaande stedenbouwkundige ruimte opnieuw te bekijken, ontstaat capaciteit zonder dat een wijk volledig op de schop hoeft.

Meer woningen en toch meer groen

In Vlaardingen kozen gemeente, wooncorporatie Waterweg Wonen, architectenbureau KAW en bewoners voor een plan met minimale sloop en maximale renovatie. In 2035 moet het project zijn afgerond. Dan blijven er evenveel sociale huurwoningen over, komen er tweehonderd woningen bij en ontstaat er tegelijk meer ruimte voor groen en water.

Dat klinkt tegenstrijdig, maar het principe is duidelijk: door slimmer te ordenen kan een wijk meer woningen dragen zonder voller of harder te worden. Verdichting hoeft dus niet automatisch te betekenen dat leefkwaliteit verdwijnt. Het kan juist ruimte vrijmaken voor klimaatadaptatie, betere buitenruimte en een aantrekkelijker woonmilieu.

De capaciteit zit al in de stad

Architectenbureau KAW pleit al jaren voor bouwen met wat er al is. In het onderzoek Ruimte Zat in de Stad becijferde het bureau dat in en rond naoorlogse corporatiewijken veel ruimte ligt voor extra woningen. Alleen al ongebruikte garageboxen vertegenwoordigen volgens die benadering een aanzienlijke bouwpotentie.

Voor de praktijk houdt dit in dat de woningbouwopgave niet alleen buiten de stad hoeft te worden gezocht. Inbreiding, tegenwoordig vaker verdichting genoemd, kan juist in bestaande wijken snelheid en schaal opleveren. De grond is er al, infrastructuur ligt er vaak al en voorzieningen zijn meestal dichterbij dan bij nieuwe uitbreidingslocaties.

Bewoners bepalen het draagvlak

De aanpak in Vlaardingen laat ook zien dat technische ruimte niet hetzelfde is als maatschappelijk draagvlak. Driekwart van de wijk stemde voor het plan, maar er zijn ook bewoners die vrezen voor overlast, huurverhoging of verlies van vertrouwde woonruimte. Bij renovatie in bewoonde staat wordt communicatie daarmee net zo belangrijk als ontwerp en financiering.

Een hogere huur kan gevoelig liggen, ook wanneer sociale huur wordt afgetopt en de energierekening sterk daalt. Het effect van renovatie moet daarom concreet worden gemaakt op maandlasten, comfort en woonzekerheid. Alleen wanneer bewoners begrijpen wat zij verliezen, winnen en tijdelijk moeten verdragen, krijgt verdichting een realistische kans van slagen.

Verdichten vraagt om vakmanschap

De les uit Vlaardingen is dat de bestaande stad niet alleen een verzameling problemen is, maar ook een voorraad kansen. Verouderde portiekflats, garageboxen en ruim opgezette wederopbouwwijken kunnen bijdragen aan nieuwe woningen, verduurzaming en betere openbare ruimte. Daarmee wordt renovatie een ruimtelijke strategie, niet alleen een onderhoudsopgave.

Nieuwe steden blijven politiek aantrekkelijk omdat ze groot en zichtbaar zijn, maar de bestaande stad biedt vaak sneller aanknopingspunten. Wie slim verdicht, voegt woningen toe waar voorzieningen, netwerken en gemeenschappen al bestaan. De kern is helder: ruimte maken begint niet altijd met uitbreiden, maar vaak met beter kijken naar wat er al staat.

Bron: nrc.nl