Brandveiligheid onder druk door onderschat gedrag bezoekers

Fatale brand confronteert met onverwacht gedrag

De tragische brand in een kelderbar in het Zwitserse Crans-Montana laat een confronterend beeld zien: bezoekers reageren opvallend laconiek op het uitbreken van een vuurzee. In plaats van te vluchten, filmen sommigen de eerste vlammen. Anderen dansen nog vrolijk door, terwijl het plafond al brandt.

Voor Nederlandse brandveiligheidsexperts is dit een wake-upcall. Want als mensen zelfs bij zichtbaar gevaar niet direct in actie komen, moeten we dan niet anders nadenken over vluchtroutes, materialen en algehele veiligheidseisen?

Veiligheid begint met realistisch menselijk gedrag

Peter van de Leur, brandveiligheidsexpert en voormalig TNO-onderzoeker, ziet in de trage reacties een cruciaal signaal. Hij stelt dat de huidige brandveiligheidsnormen uitgaan van directe actie bij gevaar. Maar in Crans-Montana duurde het minstens dertig seconden voordat bezoekers de ernst van de situatie inzagen – en dat bleek fataal.

Die kostbare seconden kunnen bepalend zijn bij een snelle brandontwikkeling. Het incident laat zien dat we niet alleen naar techniek moeten kijken, maar ook naar menselijk gedrag in panieksituaties.

Parallellen met Volendam niet te negeren

De brand roept herinneringen op aan de nieuwjaarsbrand in Volendam, exact 25 jaar geleden. Ook toen ontstond brand aan het plafond, met dodelijke gevolgen. Hoewel elke situatie uniek is, zijn de overeenkomsten schrijnend: licht ontvlambare decoratie, geblokkeerde vluchtroutes, onderschatting van gevaar en een razendsnelle ontwikkeling van hitte en rook.

In beide gevallen speelde het plafondmateriaal een grote rol. Waar in Volendam kersttakken funest waren, was het in Crans-Montana akoestisch schuim dat snel vlam vatte. De vermoedelijk brandbare polyurethaanpanelen waren door de eigenaar zelf gemonteerd tijdens een verbouwing.

Kritiek op toezicht en handhaving

Volgens Van de Leur is er in Nederland onvoldoende controle op dergelijke materialen in horecazaken. Gemeenten voeren inspecties uit, maar het brandgedrag van wanden en plafonds is nauwelijks te beoordelen zonder certificaten – die vaak ontbreken. En juist kleine ondernemers zijn zich lang niet altijd bewust van de eisen.

Daar ligt volgens experts ook een taak voor de branche zelf: ondersteun ondernemers beter met checklists, richtlijnen en praktische handvatten om aan de regels te voldoen. Zeker bij toepassingen zoals geluidsdempende schuimen, die zich in het grijze gebied tussen bouwmateriaal en inrichting bevinden.

Fouten in de hele bouw- en veiligheidsketen

Brandveiligheidsexpert Joric Witlox wijst op een bredere, systemische problematiek. Uit eerdere rampen, zoals Grenfell in Londen, blijkt dat fouten zelden bij één partij liggen. Leveranciers, ontwerpers, aannemers, toezichthouders en hulpdiensten hebben vaak allemaal een klein aandeel in het grotere falen.

Ook in Nederland, zegt hij, is meer samenwerking en openheid tussen ketenpartners nodig. Minder focus op wat ‘net mag volgens de regels’, meer op wat écht veilig is.

Tijd voor herziening van uitgangspunten

De hamvraag die nu op tafel ligt: hoe houden we rekening met het feit dat mensen bij brand niet altijd rationeel reageren? Als we dat realistisch meenemen in het ontwerp van gebouwen en veiligheidsplannen, kunnen veel slachtoffers mogelijk worden voorkomen.

Zeker in een tijd waarin bouwmaterialen sneller veranderen, horecaondernemers zelf klussen en regelgeving versnipperd is, is het zaak dat we brandveiligheid met hernieuwde scherpte bekijken.

Bron: cobouw.nl