De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) waarschuwt dat toezicht en handhaving onder de Omgevingswet in een neerwaartse spiraal kunnen raken. De VNG herkent dat beeld en vraagt het Rijk de weeffouten in de wet en het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) snel te herstellen.
Wat ziet de Rli?
Volgens de Rli hebben toezichthouders onder de Omgevingswet minder overzicht en houvast. Ze krijgen te maken met meer verschillen in regels en moeten vaker achteraf bijsturen, omdat er vooraf minder wordt gecontroleerd. De raad waarschuwt voor oplopende werkdruk en dalende toezichtniveaus, met risico’s voor milieu, gezondheid en veiligheid. Het advies gaat vooral over milieutoezicht door omgevingsdiensten en over de meld- en informatieplichten van bedrijven.
De Rli adviseert een gezamenlijk programma voor toezicht en handhaving. Daarnaast wil de raad duidelijke afspraken over de eigen verantwoordelijkheid van initiatiefnemers, criteria voor wanneer het uitgangspunt ‘decentraal, tenzij’ niet geldt, en een sterkere adviesrol voor omgevingsdiensten.
Gemeenten: weeffouten moeten er nu uit
De VNG noemt concrete knelpunten. Losse deelaanvragen en meldingen met weinig informatie, door de VNG het ‘confettikanon’ genoemd. Een Vergunningcheck in het DSO die te weinig duidelijkheid geeft en een moeizame koppeling met zaaksystemen. En toezicht achteraf op algemene regels en meldingen, waarvoor gemeenten geen leges kunnen heffen. De VNG vraagt daarom om structurele financiering en sluit zich aan bij het Rli-advies om toezicht en handhaving bij bezuinigingen te ontzien.
Over een nieuw landelijk programma is de VNG kritisch. Gemeenten zitten al midden in de implementatie van de Omgevingswet en het Interbestuurlijk Programma VTH. Verbeteringen moeten volgens de VNG binnen bestaande trajecten plaatsvinden. „De Omgevingswet blijft een goed fundament, maar de weeffouten moeten er nu uit.”
Wat betekent dit voor jou?
- Gemeenten en omgevingsdiensten: breng in kaart hoeveel capaciteit toezicht achteraf vraagt. Die onderbouwing is nodig in het gesprek over structurele financiering.
- Vastgoedeigenaren en beheerders: minder controle vooraf betekent meer eigen verantwoordelijkheid. Zorg dat meldingen en informatieplichten bij verbouw en gebruikswijziging op orde zijn.
- Adviseurs: houd rekening met verschillen in lokaal maatwerk tussen gemeenten en stem vroeg af met het bevoegd gezag.
Bronnen: Rli, advies Toezicht met vertrouwen (13 oktober 2026) en VNG, nieuwsbericht 19 oktober 2026.