Mock-ups in bouwprojecten kunnen grote juridische gevolgen hebben. Een vooraf goedgekeurd model van betonnen wandelementen bleek in een geschil bij de Raad van Arbitrage bepalend voor wat de opdrachtgever redelijkerwijs mocht verwachten van de geleverde kwaliteit.
€350.000+
bedroeg de aanneemsom voor de productie en levering van betonnen elementen.
30%
van de aanneemsom werd door de opdrachtgever achtergehouden vanwege het geschil.
€100.000
werd bijna toegekend aan de opdrachtgever vanwege tekortschietende wandelementen.
Mock-ups bepalen de kwaliteitsverwachting in de bouw
Mock-ups in bouwprojecten zijn meer dan vrijblijvende voorbeelden. Dat blijkt uit een hoger beroep bij de Raad van Arbitrage in bouwgeschillen over prefab betonnen wandelementen voor een nieuw bedrijfspand. De leverancier had vooraf modellen getoond die door de opdrachtgever waren goedgekeurd. Toen de uiteindelijk geleverde elementen zichtbaar minder strak waren, ontstond discussie over de vraag welke kwaliteit contractueel mocht worden verwacht.
De technische omschrijving schreef voor dat de malzijde van elk element schoon moest zijn en de stortzijde gevlinderd. Omdat alle betonnen onderdelen en verbindingen in het zicht zouden blijven, speelde esthetische kwaliteit een belangrijke rol. Juist daarom waren de mock-ups van belang: zij maakten de beoogde uitstraling concreet en zichtbaar voor beide partijen.
Teleurstelling na levering van prefab beton
Na de start van de levering bleek de praktijk af te wijken van de eerder getoonde modellen. De opdrachtgever constateerde pukkeltjes op de malzijdes en vond dat de stortzijdes niet waren gevlinderd. Ondanks meerdere klachten, een sommatie en een schade-eis stelde de leverancier dat hij had geleverd wat was overeengekomen.
Volgens de leverancier voldeden de elementen aan beoordelingsklasse A conform de relevante normen. Eventuele pukkeltjes zouden binnen die kwaliteit passen en bovendien relatief eenvoudig te verwijderen zijn. De opdrachtgever zag dat anders en hield een substantieel deel van de aanneemsom achter in afwachting van herstel of vergoeding.
Raad van Arbitrage: plaatsing is geen automatische aanvaarding
Een belangrijk geschilpunt was of de opdrachtgever de elementen stilzwijgend had aanvaard. De leverancier stelde dat de elementen één voor één van de vrachtwagen waren gehesen en geplaatst. Volgens hem had de opdrachtgever toen direct bezwaar moeten maken, en was het klachtrecht daarna vervallen.
De arbiters gingen daar niet in mee. Er waren geen deelopleveringen afgesproken en de elementen waren niet formeel stuk voor stuk opgeleverd. Bovendien had de opdrachtgever tijdig en herhaaldelijk geklaagd. Dat de elementen toch werden geplaatst, werd begrijpelijk geacht, omdat stillegging van de bouw tot aanzienlijke schade had kunnen leiden.
De les is helder: wie een mock-up toont en laat goedkeuren, kan daarmee een bindende kwaliteitsverwachting creëren die verder gaat dan een algemene normklasse.
Waarom de mock-up leidend werd
De leverancier probeerde te betwisten dat sprake was van een echte mock-up of dat deze als kwaliteitsreferentie moest gelden. Ook stelde hij dat de getoonde modellen van een hogere en duurdere kwaliteit waren dan contractueel was afgesproken. De arbiters oordeelden echter dat dit voor rekening van de leverancier kwam.
Als een leverancier een model toont dat na goedkeuring als referentie dient voor de resterende prefab betonnen elementen, dan mag de opdrachtgever verwachten dat de geleverde elementen daarmee overeenkomen. Dat de mock-up achteraf gezien mooier was dan de overeengekomen normkwaliteit, doet daar niet zonder meer aan af. De visuele referentie werd leidend voor de beoordeling van de prestatie.
Gevolgen voor bouwcontracten en projectsturing
Deze zaak laat zien dat esthetische kwaliteit in bouwprojecten zorgvuldig moet worden vastgelegd. Zeker bij zichtwerk, prefab beton, gevels en interieurelementen kan een mock-up de verwachtingen concreter maken dan een technische norm. Dat is nuttig, maar brengt ook risico’s met zich mee wanneer niet duidelijk wordt vastgelegd welke status het model heeft.
Voor opdrachtgevers is het verstandig om expliciet te bepalen dat een goedgekeurde mock-up als referentie geldt voor de uiteindelijke levering. Voor aannemers en leveranciers is het minstens zo belangrijk om vast te leggen of de mock-up slechts indicatief is, of daadwerkelijk de uitvoeringskwaliteit bepaalt. Onduidelijkheid daarover kan leiden tot kostbare discussies, inhoudingen en arbitrage.
Vooruitblik: duidelijke afspraken voorkomen geschillen
Mock-ups blijven een waardevol instrument in de bouw, vooral wanneer uiterlijk, afwerking en materiaalbeleving belangrijk zijn. Zij helpen opdrachtgevers om keuzes te maken en geven uitvoerende partijen richting. Tegelijkertijd moeten partijen zich realiseren dat een fraai model verwachtingen wekt die juridisch zwaar kunnen wegen.
De praktische conclusie is dat mock-ups niet los mogen staan van contract, technische omschrijving en opleveringscriteria. Leg vast welke onderdelen van de mock-up maatgevend zijn, welke toleranties gelden en hoe afwijkingen worden beoordeeld. Daarmee worden esthetische verwachtingen toetsbaar en neemt de kans op bouwgeschillen aanzienlijk af.
Bron: cobouw.nl