Gemeenten moeten voor 2027 een participatieverordening hebben

16 november 2026

Gemeenten moeten hun inspraakverordening uiterlijk 1 januari 2027 vervangen door een participatieverordening. Dat volgt uit de wijziging van artikel 150 van de Gemeentewet, die op 1 januari 2025 inging. De VNG heeft een kaart gepubliceerd met gemeenten die al een participatieverordening hebben en roept gemeenten op ontbrekende verordeningen door te geven.

1 jan. 2027
uiterste datum voor gemeenten
Art. 150
Gemeentewet als basis
2
varianten in het VNG-model

Wat moet er in de verordening?

Illustratie van een wijkplan op tafel met drie spraakballonnen erbovenDe verordening regelt hoe en wanneer inwoners en maatschappelijke partijen worden betrokken bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van gemeentelijk beleid. Ook legt de gemeente vast onder welke voorwaarden het uitdaagrecht geldt. Daarmee kunnen inwoners vragen om de uitvoering van een gemeentelijke taak over te nemen.

De VNG stuurde gemeenten in december 2024 een modelverordening met twee varianten. De eerste is een basisversie. De tweede voegt doelen en uitgangspunten toe en gaat breder in op overheidsparticipatie, zoals ondersteuningsverzoeken van inwoners. Gemeenten met een verordening die al aan de wet voldoet, hoeven niets aan te passen.

Gevolgen voor ruimtelijke projecten

De gemeente bepaalt zelf of de verordening ook geldt voor instrumenten als de omgevingsvisie en het omgevingsplan. Kiest zij daarvoor, dan moet zij bij vaststelling laten zien hoe de verordening is toegepast.

Bij een aanvraag om een omgevingsvergunning geeft de aanvrager aan of er participatie is geweest en wat die heeft opgeleverd. Voor activiteiten die binnen het omgevingsplan passen, is participatie niet verplicht. Voor buitenplanse activiteiten kan de gemeenteraad participatie verplicht stellen; de vorm blijft vrij.

Wat betekent dit voor jou?

Voor gemeenten

  • Controleer of jouw verordening op tijd is vastgesteld en op de VNG-kaart staat.
  • Bepaal of de verordening ook geldt voor omgevingsvisie en omgevingsplan.
  • Maak afspraken over hoe je het uitdaagrecht in de praktijk toepast.

→De participatieregels onder de Omgevingswet goed kennen? Cursus Omgevingsrecht ›

Voor ontwikkelaars en corporaties

  • Zoek uit wat de verordening van jouw gemeente vraagt bij buitenplanse activiteiten.
  • Plan participatie vroeg in het project en leg de resultaten vast.
  • Houd rekening met verschillen tussen gemeenten.

→Participatie en haalbaarheid meenemen in je plan? Opleiding Business Case voor Vastgoed- & Projectontwikkeling ›

Voor projectleiders

  • Neem participatie op als vaste stap in je projectplanning.
  • Zorg voor een helder verslag dat je bij de vergunningaanvraag kunt gebruiken.
  • Betrek omwonenden ook bij uitvoering en evaluatie.

→Vastgoedprojecten met veel belanghebbenden leiden? Opleiding Projectleider Vastgoed ›

Bronnen: VNG, 12 november 2026, VNG, Model participatieverordening, VNG-ledenbrief model participatieverordening (pdf).