Nederland haalt de Europese recyclingdoelen voor verpakkingen ruimschoots, maar dat betekent nog niet dat grondstoffen behouden blijven. Veel materialen verliezen bij iedere recyclingronde kwaliteit en eindigen uiteindelijk alsnog als afval. De discussie verschuift daarmee van hoeveel afval wordt verwerkt naar hoeveel materiaal daadwerkelijk opnieuw bruikbaar blijft.
5 rondes
Zo vaak kan papier gemiddeld worden gerecycled voordat de kwaliteit te sterk afneemt.
17
Kritieke grondstoffen met een hoog leveringsrisico die het kabinet heeft vastgesteld.
Recycling houdt materiaal niet altijd in de kringloop
De nieuwe Europese verpakkingsregels leggen veel nadruk op recyclingpercentages. Volgens Gijs Derks legt juist dat de zwakte van het huidige systeem bloot: gemeten wordt hoeveel afval wordt verwerkt, niet hoeveel grondstoffen hun oorspronkelijke kwaliteit behouden.
Bij papier, plastic en karton neemt de kwaliteit bij iedere cyclus af. Dat proces heet downcycling. Alleen materialen zoals glas en metalen kunnen volgens het artikel zonder kwaliteitsverlies opnieuw worden ingezet. Een hoog recyclingpercentage kan daardoor samengaan met een blijvend verlies aan bruikbare grondstoffen.
Ontwerp bepaalt hoeveel waarde behouden blijft
Echte circulariteit begint daarom niet bij afvalverwerking, maar bij het ontwerp van een product. Materialen moeten eenvoudig uit elkaar te halen en opnieuw toe te passen zijn. Samengestelde en gelamineerde producten maken recycling juist moeilijker en vergroten de kans dat materiaal na enkele gebruikscycli alsnog verloren gaat.
Die ontwerpkeuze is ook economisch relevant. Hoe langer grondstoffen hun kwaliteit behouden, hoe minder afhankelijkheid ontstaat van nieuwe materialen. Dat wordt belangrijker nu de toegang tot kritieke grondstoffen minder vanzelfsprekend is en leveringsrisico’s toenemen.
De circulaire prestatie van een product wordt niet bepaald door hoeveel afval wordt ingezameld, maar door hoeveel materiaal zijn waarde behoudt en opnieuw inzetbaar blijft.
Grondstoffenschaarste maakt circulariteit strategisch
De discussie krijgt extra gewicht door de afhankelijkheid van grondstoffen uit een beperkt aantal landen. Het kabinet heeft zeventien kritieke grondstoffen met een hoog leveringsrisico aangewezen, waaronder lithium. Voor onder meer de energietransitie kan een tekort aan zulke materialen directe gevolgen hebben.
Daarom ligt er volgens Derks ook een taak voor wetgeving. Zolang regelgeving vooral beloont hoeveel materiaal wordt gerecycled, blijft de prikkel gericht op het einde van de keten. Circulariteit vraagt juist om sturen op grondstoffenbehoud, levensduur en hergebruik vanaf de tekentafel.
Van afvalcijfer naar materiaalwaarde
Voor bedrijven betekent dit dat recyclingdoelen slechts een tussenstap zijn. Wie werkelijk circulair wil werken, moet ontwerpen op demontage, herbruikbaarheid en behoud van materiaalkwaliteit. Daarmee verschuift de maatstaf van afvalverwerking naar de economische en technische waarde die na iedere gebruikscyclus behouden blijft.
Bron: fd.nl