Circulaire bouwsector blijft achter, biobased versnelling nodig

Mismatch tussen instroom en uitstroom van bouwmaterialen

De ambitie om te komen tot een volledig circulaire bouwsector klinkt logisch en noodzakelijk, maar de praktijk blijkt weerbarstig. Nieuw onderzoek van het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) en Structural Collective laat zien dat de kloof tussen vrijkomende en benodigde bouwmaterialen nog altijd aanzienlijk is.

In 2023 kwam ruim 20 miljard kilo aan materialen vrij uit sloop, renovatie en onderhoud. Dat lijkt een indrukwekkende hoeveelheid, maar steekt schril af tegen de bijna 49 miljard kilo die in datzelfde jaar de bouw instroomde. De sector gebruikt daarmee bijna 2,5 keer zoveel materiaal als er vrijkomt. Zelfs wanneer alle vrijkomende materialen hoogwaardig zouden worden hergebruikt – wat in de praktijk door technische en organisatorische beperkingen zelden gebeurt – kan slechts ongeveer 40 procent van de totale bouwopgave met secundaire materialen worden ingevuld.

Het idee van een volledig gesloten materiaalkringloop binnen de bouw lijkt daarmee voorlopig een utopie. En wie verwacht dat andere sectoren het tekort kunnen opvangen, komt eveneens bedrogen uit. De bouwsector neemt een dermate groot aandeel in de totale Nederlandse materiaalstromen in, dat structurele compensatie van buitenaf nauwelijks realistisch is.

Woningbouw en utiliteitsbouw kennen grootste materiaaltekort

De verschillen tussen deelsectoren zijn opvallend. In de grond-, weg- en waterbouw (gww) ligt de verhouding tussen vraag en aanbod nog enigszins bij elkaar. Daar werd circa 23 megaton aan materiaal gevraagd, terwijl 15 megaton vrijkwam. Het tekort bedraagt daarmee ruim 30 procent. Vooral bij asfalt en beton is de kloof relatief beperkt, al blijft ook hier sprake van een structureel tekort.

In de woningbouw en utiliteitsbouw is de situatie aanzienlijk nijpender. Voor woningen, kantoren en andere gebouwen werd ruim 26 megaton aan materialen ingezet, terwijl uit sloop en renovatie nog geen 5 megaton beschikbaar kwam. Dat betekent een tekort van meer dan 80 procent.

Beton vormt daarbij de grootste flessenhals. Met een vraag van 19,5 megaton is het veruit het meest gebruikte materiaal in de woning- en utiliteitsbouw. De uitstroom blijft steken op 2,9 megaton, wat resulteert in een gat van circa 85 procent. Ook staal en ijzer laten een tekort zien van bijna 80 procent. Omdat ook in de gww sprake is van een tekort aan beton, kan onderlinge verschuiving nauwelijks verlichting bieden.

Biobased bouwen als strategische inhaalslag

Volgens de onderzoekers kan een grotere inzet op biobased bouwen de druk op primaire grondstoffen substantieel verlagen. Biobased constructies vragen aanzienlijk minder materiaal per vierkante meter dan conventionele bouw. Voor woningen ligt de materiaalintensiteit minimaal de helft lager, bij kantoren zelfs tot een derde lager.

Daarbij komt dat biobased materialen hernieuwbaar zijn en daarmee fundamenteel anders gepositioneerd dan eindige grondstoffen zoals zand, staal en beton. Ook binnen de gww zijn kansen zichtbaar, bijvoorbeeld door het gebruik van natuurlijke bindmiddelen of houttoepassingen in civiele kunstwerken.

De cijfers maken duidelijk dat circulaire ambities niet uitsluitend kunnen leunen op hergebruik van traditionele materialen. Zonder een serieuze biobased versnelling blijft de afhankelijkheid van primaire grondstoffen hoog en schuift de echte transitie verder vooruit.

Materiaalvraag richting 2050 blijft structureel hoger dan aanbod

In een business-as-usualscenario, waarin bouwmethoden en materiaalgebruik niet wezenlijk veranderen, zal de kloof tussen vraag en aanbod de komende jaren niet significant afnemen. Waar eerdere prognoses nog uitgingen van een dalend tekort richting 2030, blijkt de groeiende woningbouwopgave deze verwachting te hebben ingehaald.

Richting 2050 neemt de totale materiaalvraag weliswaar iets af door demografische ontwikkelingen en een lagere uitbreidingsvraag naar infrastructuur, maar de vervangingsopgave groeit tegelijkertijd sterk. Per saldo resteert in 2050 nog altijd een tekort van ruim 25 procent.

Voor de bouw- en vastgoedsector betekent dit dat circulaire strategieën niet alleen moeten focussen op recycling, maar ook op materiaalreductie, ontwerpkeuzes en alternatieve bouwmethoden. Wie vandaag investeert in kennis over materiaalstromen en biobased toepassingen, anticipeert op een markt die onvermijdelijk schaarser en selectiever wordt.

Bron: cobouw.nl