Lange termijn ontbreekt bij plannen ruimtelijke ordening

Toekomstgericht plannen blijft onderbelicht

Nederland staat aan de vooravond van een ingrijpende ruimtelijke transformatie. Er moeten woningen komen, defensieterreinen worden uitgebreid, en er ontstaat steeds meer druk op landelijk gebied. Toch lijkt het langetermijndenken in deze ‘wederombouw’ van Nederland opvallend afwezig. Hoogleraar Peter Pelzer (TU Delft) pleit daarom voor een andere benadering, waarbij de belangen van toekomstige generaties zwaarder wegen.

Pelzer schetst een toekomstbeeld in 2040 waarin verkeerde keuzes uit het verleden pijnlijk zichtbaar worden: een stad als IJstad die beter drijvend gebouwd had kunnen worden, kabels en leidingen op de verkeerde plekken, en een landbouwsector die nog altijd vooral economisch gestuurd is. De boodschap: ruimtelijke keuzes zijn vaak onomkeerbaar, en vragen daarom om meer strategisch vooruitkijken.

De verleiding van het nu

In politieke debatten overheersen korte termijn oplossingen. De huidige wooncrisis vereist zichtbare actie, en dat verklaart waarom veel aandacht uitgaat naar het snel bouwen van huizen. Maar het risico is groot dat we daardoor bouwen op locaties die op termijn juist problemen opleveren, bijvoorbeeld door wateroverlast, bodemverzakkingen of verlies van waardevolle natuur.

De recent gepresenteerde Ontwerp-Nota Ruimte van het demissionaire kabinet is volgens Pelzer een stap in de goede richting, maar nog te veel een optelsom van belangen die nú spelen. Hij roept het nieuwe kabinet op om bij het vaststellen van de definitieve nota vooral ruimte te maken voor de toekomst.

Verantwoord omgaan met onomkeerbaarheid

Niet elke ruimtelijke ingreep hoeft problematisch te zijn, stelt Pelzer. Maar we moeten beter nadenken over welk verlies acceptabel is en wat we echt willen behouden. Zo kan bouwen op zandgronden in sommige gevallen ecologisch verantwoord zijn, maar leidt het ook tot het verdwijnen van landschappen waar mensen dagelijks van genieten.

Daarbij is het belangrijk dat ruimtelijke keuzes logisch zijn vanuit meerdere invalshoeken. Verstedelijken rondom plekken als Eindhoven of Driebergen-Zeist is aantrekkelijk, zowel economisch als vanuit infrastructuur en bodemkwaliteit. Netbeheerders en waterschappen moeten hierin actiever meedenken, en niet alleen waarschuwen voor wat níét kan.

Omkeerbaarheid bij onzekerheid

Omdat de toekomst per definitie onzeker is, pleit Pelzer ervoor om waar mogelijk omkeerbare keuzes te maken. Denk aan drijvend of modulair bouwen, of tijdelijke bestemmingen die eenvoudig te veranderen zijn. Op die manier blijven we flexibel en voorkomen we dat de keuzes van vandaag de ruimte van morgen onnodig vastleggen.

Met de grote ruimtelijke opgaven die voor ons liggen, is het volgens Pelzer essentieel dat we verder kijken dan de politieke cyclus. De keuzes die nu gemaakt worden, vormen het fundament onder het Nederland van 2100 – en daar moeten we verantwoordelijk mee omgaan.

Bron: nrc.nl