Gemeenten krijgen grotere rol bij stikstof in woningbouw

Raad van State maakt stikstofregels voor woningbouw strenger

Een recente uitspraak van de Raad van State zorgt voor nieuwe onzekerheid in de woningbouw. Gemeenten krijgen meer verantwoordelijkheid bij het toetsen van stikstofeffecten in bestemmingsplannen. De uitspraak, die voortkomt uit het plan Pasgeld-West in Rijswijk, laat zien dat intern salderen met stikstofruimte niet langer mag in de eerste toetsingsfase. Die beperking geldt voortaan direct voor alle nieuwe omgevings- en bestemmingsplannen.

Tot nu toe konden gemeenten in een vroege fase stikstofruimte nog ‘meerekenen’ bij het beoordelen van de haalbaarheid van woningbouwplannen. Maar vanaf nu mag stikstofruimte pas worden ingezet in een latere, zwaardere fase: de zogenaamde passende beoordeling. Vaak betekent dit dat er ook een milieueffectrapport (planMER) nodig is – een tijdrovend en kostbaar proces.

Onzekerheid over impact in de praktijk

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) ziet dat deze ontwikkeling waarschijnlijk veel gemeenten zal raken, maar hoe precies verschilt per regio. De VNG verwacht dat de benodigde capaciteit voor het doorvoeren van planwijzigingen fors zal toenemen. Gemeenten kampen immers al met schaarste aan specialisten en bureaus die een planMER kunnen uitvoeren.

Daarnaast dwingt de nieuwe rechtspraak gemeenten rekening te houden met het zogenaamde additionaliteitsvereiste: ze moeten nagaan of stikstofruimte niet eerst moet worden ingezet voor natuurherstel. Ook moeten zij actief op zoek in openbare bronnen naar beleid van het Rijk of provincie, voordat ze stikstofruimte mogen toewijzen aan bouwprojecten.

Vertraging dreigt bij woningbouwprocedures

Brancheverenigingen zoals Neprom en WoningbouwersNL voorzien door deze uitspraak langere procedures, meer onderzoekslasten en een toename van bezwaren. Projectontwikkelaars moeten eerder in gesprek met gemeenten om helderheid te krijgen over beschikbare stikstofruimte en de onderbouwing daarvan. Als dat niet gebeurt, liggen bezwaren en juridische vertragingen op de loer.

De nieuwe regels zijn een aanvulling op een eerdere uitspraak van december 2024, waarin al werd vastgesteld dat intern salderen bij vergunningaanvragen vergunningplichtig is geworden. De lijn die toen werd ingezet, wordt nu doorgetrokken naar het niveau van planvorming.

Agrarische sector ziet juist kansen

Opmerkelijk genoeg reageert de agrarische sector optimistischer. Volgens LTO Nederland brengt de uitspraak meer duidelijkheid. Gemeenten zijn volgens hen niet verantwoordelijk voor het landelijke natuurherstelbeleid, tenzij daar expliciet beleid voor bestaat. Hierdoor zou het additionaliteitsvereiste in de praktijk mogelijk minder streng uitpakken dan gevreesd.

Volgens LTO-voorzitter Ger Koopmans kan deze uitspraak de impasse rond woningbouw en stikstof juist doorbreken. Maar juristen zijn terughoudender: zolang er geen duidelijk beleid is over hoe stikstofruimte verdeeld moet worden tussen natuurherstel en woningbouw, blijft het risico bestaan dat procedures stilvallen.

Bron: cobouw.nl